سه شنبه 9 اسفند 1390  17:38    ویرایش: سه شنبه 9 اسفند 1390 17:40
توسط: س ق

بدین ترتیب ازاین سال عملا پول کاغذی به صورت اسکناس

پالمستروخ درسال ١٦٥٦ معرفی شده است. بدین ترتیب ازاین سال عملا پول کاغذی به

صورت اسکناس به جریان افتاد.درابتدای رواج این نوع اسکناس به محض ارایه آن ، مسکوک فلزی طلا یانقره

تحویل می شد. در مراحل اولیه، پول كاغذی یا اسكناس در بردارنده یك تضمین مبنی بر قابلیت تبدیل آن به

% پول كالایی (فلزی) یا میزان مشخصی از فلز گرانبها بود و اسكناس های معرفی شده دارای پشتوانة ١٠٠

بودند. در این مرحله وظایف پول بین مسكوكات فلزی (طلا و نقره) و اسكناس تقسیم شد. نقش واسطه در

مبادلات به اسكناس و وظایف ذخیرة ارزش و معیار ارزشگذاری كماكان بر عهده مسكوكات بود.

پول كاغذی در مقایسه با پول فلزی از این مزیت برخوردار بود كه سبك تر بود و حمل آن آسان تر بود.

اما این ابزار پرداخت در صورتی از سوی عموم مردم به عنوان یك وسیله مبادله قابل پذیرش بود كه اطمینان

و اعتماد عموم نسبت به انتشاردهندگان آن در سطح قابل قبولی قرار داشته باشد و نیز به لحاظ تكنولوژی

تولید و چاپ از وضعیتی برخوردار باشد كه امكان جعل و تقلب در آن به راحتی ممكن نباشد. این موارد

اشكالاتی را در مرحله آغازین رواج این ابزار پرداخت به وجود آورد لیكن مزایای استفاده از آن به انداز های بود

كه به تدریج به یك ابزار شناخته پرداخت تبدیل گشت.

% با رواج و پذیرش اسكناس در مبادلات مالی، بانكداران لزومی نمی دیدند كه پشتوانة ١٠٠

اسكناس ها را رعایت كنند و به اعطای وام از محل وجوه تودیع شده پرداختند. افراط بانكداران در زمینة

اعطای اعتبار به متقاضیان زمینة ب یاعتمادی مردم به عملكرد این بانك ها را فراهم آورد و ناتوانی بانك ها در

استرداد وجوه بی اعتمادی را شدت بخشید. با گذشت زمان الزام بانك های ناشر اسكناس به رعایت سهمی از

پشتوانة اسكناس های منتشره به منظور تجدید فعالیت های آنها در بسط نقدینگی و جلوگیری از

بحران های پولی اجرا گردید. لیكن با پیدایش نظام بانكی جدید و بانكداری مركزی و نیز بازتعریف رابطه دولت-

ملت در قرون اخیر به همراه اهمیت بكارگیری سیاست های پولی در تصمیم گیری های اقتصادی، الزام

٧

نگهداری پشتوانة اسكنا سهای منتشره به كلی مرتفع گردید. در نتیجه پول كاغذی با پشتوانه ١٠٠ درصد به

پول بدون پشتوانه ٤ تبدیل شد که به طور جداگانه بدان پرداخته می شود .

٧- پول بدون پشتوانه

پول بدون پشتوانه در واقع پولی است كه به پشتوانه حكم رسمی دولت به عنوان وسیله پرداخت دیون

و بهای كالاهای و خدمات از سوی عموم پذیرفته م یشود ولی قابلیت تبدیل به فلز گرانبها بر اساس یك رابطه

ثابت و از قبل تعریف شده را ندارد ٥. خلاصه آن که در این نظام ، پول به دلیل قدرت خریدی که دارد ، نه

برای اینکه کالاست مورد تقاضا می باشد. به عبارتی دیگر اسکناس نه بخاطر خود بلکه به این دلیل که به

واسطه آن م یتوان کالا یا خدمات را خریداری نمود، پذیرفته م یشود. در واقع ، از زمانی که دیگر بانک ناشر

اسکناس تعهدی در قبال دارنده اسکناس برای تعویض آن با طلا یا نقره یا ارز پشتوانه، نداشت، نظام پول

بدون پشتوانه به وجود آمد. در نظام پول بدون پشتوانه اسکناس ورقه قرضه ای بدون تاریخ و بدون بهره است

لذا در ترازنامه بانک ناشر اسکناس در ستون بدهی درج م یگردد. این پول زمانی به عنوان وسیله مبادله مورد

پذیرش واقع می شود که مقامات چاپ کننده آن اعتبار داشته و از فرایندهای پیشرفته چاپ برای جلوگیری از

جعل آن استفاده کنند.

اشکال عمده اسکناس و مسکوک این است که جابجایی آن به خصوص زمانی که حجم زیادی دارد

بسیار سخت بوده و به راحتی قابل سرقت است. برای حل این مشکل قدم دیگر در روند تکامل سیستم

پرداخت،اختراع چک بود.

٨- چک

با وجود سبكی و قابلیت مناسب حمل و نقل پول كاغذی نسبت به پول فلزی، كماكان اشكالاتی نظیر

مسایل امنیتی در حمل حجم زیاد اسكناس وجود داشت. این كاستی پول، زمینه ابداع چك و استفاده از آن

به عنوان یك ابزار پرداخت را فراهم آورد. چك در واقع دستوری مبنی بر انتقال وجه معین از حساب

صادركننده چك به حساب ارایه دهنده آن به بانك، م یباشد. چك این امكان را فراهم م یآورد كه مبادلات

٤ Fiat Money

٥ Mishkin, Frederic S., ۲۰۰۴, "The Economics of Money, Banking and Financial Markets"

٨

بزرگ پولی بدون انتقال حجم زیاد مسكوك و اسكناس صورت پذیرد. این امر مشكلات امنیتی پرداخت به

وسیله اسكناس را تا حدود زیادی برطرف ساخت. علاوه بر این همراه با افزایش استفاده از چك، به تدریج

زمینه تسویه چك هایی كه در مقابل یكدیگر صادر م یشدند، در اطاق های پایاپای مراكز بانكی فراهم گشت و

به این وسیله از جابجایی حجم بالایی از پول جلوگیری شد. همچنین امكان صدور چك به هر میزانی (تا

سقف موجودی حساب بانكی مرتبط با آن) وجود دارد كه به نوبه خود مبادلات اقتصادی را به میزان زیادی

تسهیل می نماید. مجموعه خصوصیات فوق باعث شد تا چك نقش مهمی را در كاهش هزین ههای مبادله و در

نتیجه ارتقای كارایی اقتصاد برعهده بگیرد.

اشکال عمده استفاده از چک به عنوان وسیله پرداخت، زمان بر بودن حمل فیزیکی چک از یک مکان

به مکان دیگر است. همچنین تولید برگه های چک نیز برای سیستم بانکی هزینه زا است.

٩-پول الکترونیک

در حال حاضر توسعه کامپیوترهای مقرون به صرفه و دسترسی آسان به اینترنت، پرداخت الکترونیک

قبوض را بسیار ارزان کرده است. در گذشته پرداخت قبوض با رجوع به شعب بانک ها امکان پذیر بود. اما اکنون

هر یک از بانک ها با ارائه تارنما در اینترنت این امکان را ایجاد کرده اند که با ورود به تارنم ا و با فشار چند

دکمه رایانه انتقال الکترونیک پرداخت از یک نقطه به نقطه ای دیگر در این کره خاکی انجام شود.

با روش پرداخت الکترونیک ارائه شده توسط بانک ها حتی دیگر نیازی نیست که وارد تارنمای بانک ها

شده و پرداخت قبوض را انجام داد؛ چرا که این عمل به صورت خودکار انجام می شود.

تکنولوژی پرداخت الکترونیک جایگزین انواع چک ها و وجه نقد شده است . اولین شکل پول

الکترونیک کارت بدهی ٦ بود. کارت بدهی شبیه کار ت اعتباری ٧ بوده و مشتریان را قادر می سازد تا کالاها و

خدمات را با انتقال الکترونیک وجوه از حساب خود به حساب فروشنده، خریداری کنند . امروزه استفاده از

کارت های بدهی نسبت به وجوه نقد رواج بیشتری یافته است. به عنوان نمونه در فروشگاه ها با کشیدن کارت

یک کارت پلاستیکی است که امکان دسترسی الکترونیک دارنده کارت را به حساب بانک یاش امکان پذیر ،(Debit card) ٦- کارت بدهی

می کند. در برخی موارد، این کارت برای استفاده در اینترنت طراحی شده و بنابراین شکل پلاستیکی ندارد.

یک کارت پلاستیکی است که به عنوان سیستم پرداخت صادر شده است. صادرکننده کارت اعتباری، یک (Credit card) ٧- کارت اعتباری

حساب تنخواه به صورت خط اعتباری برای دارنده آن ایجاد می کند تا صاحب کارت بتواند از این خط اعتباری برای پرداخت ها استفاده کند.

٩

بدهی در دستگاه کارت خوان و با فشار دادن فقط یک دکمه مبلغ خرید از حساب بانکی خریدار کسر می شود.

بسیاری از بانک ها و برخی از شرکت ها( ویزا ٨ و مسترکارت ٩) کارت بدهی صادر می کنند.

شکل بسیار پیشرفته پول الکترونیک کارت ذخیره ارزش ١٠ است. ساده ترین شکل کارت ذخیره ارزش

با پرداخت پول خریداری می شود(مانند کارت تلفن). شکل پیچیده تر کارت ذخیره ارزش، کارت هوشمند

است. این نوع کارت شامل تراشه رایانه ای برای تمدید اعتبار از حساب بانکی در مواقع مو رد نیاز است .

کارت های هوشمند را می توان از طریق ماشین های با قابلیت انتقال خودکار، رایانه های شخصی با کارت

هوشمند خوان و تلفن های ویژه ،تجدید اعتبار کرد.

سومین نوع پول الکترونیک، وجه نقد الکترونیک ١١ نام دارد که برای خرید کالاها و خدمات از طریق

اینترنت به کار می رود. مصرف کننده با افتتاح حساب در بانکی که به اینترنت متصل است، صاحب وجه نقد

الکترونیک شده و سپس وجه نقد الکترونیک به رایانه شخصی او منتقل می شود . زمانی که مصرف کننده

بخواهد کالا یا خدمتی را با وجه نقد الکترونیک بخرد از طریق اینترنت به فروشگاه متصل به شبکه وارد شده و

با فشار گزینه "خرید" کالای مورد نظر را خریداری می کند. در نتیجه این عمل وجه نقد الکترونیک به طور

خودکار از رایانه شخص به رایانه فروشنده منتقل می شود. فروشنده پس از مشاهده پول الکترونیک در رایانه

شخصی خود کالا را برای خریدار می فرستد.

١٠ -پول در مفهوم وسیع ١٢

در ابتدا این طور تصور می شود که می توان پول را به وسیله رفتار افراد جامعه تعریف کرد؛ به این

ترتیب آن چیزی که یک دارایی را پول می کند این است که این دارایی به عنوان وسیله پرداخت مورد پذیرش

واحد های اقتصادی باشد. همان گونه که دارایی های مختلف از طلا تا پول کاغذی و الکترونیک و حساب های

جاری در طی قرن ها این نقش را ایفا کرده اند. به همین دلیل تعریف رفتاری به طور دقیق نمی تواند بگوید

٨ Visa

٩ Master card

١٠ Storedvalue card

١١ Ecash

١٢ Broad Money

١٠

کدام دارایی ها در اقتصاد باید پول در نظر گرفته شوند. در سال های اخیر که ابداعات مالی وسیع انجام گرفت

و انواع جدیدی از دارایی ها خلق شد، نیاز به تعریف دقیق تر از اجزای پول بیشتر حس می شود.

در اکثر کشورها یکسان بوده و شامل اسکناس و مسکوک خارج از شرکت های M تعریف ۱

تعاریف متعددی از این ،M سپرده پذیر و سپرده های قابل انتقال می باشد. اما بسته به تعریف هر کشور از ۲

و برخی M متغیر پولی وجود دارد. به عنوان مثال برخی از کشورها اوراق بهادار به غیر از سهام را در تعریف ۲

آورده اند. M دیگر در تعریف ۳

در ایران شامل موارد زیر است: M تعریف ۲

١- اسکناس و مسکوک در دست اشخاص(اسکناس و مسکوک خارج از سیستم بانکی)

٢- سپرده های دیداری بخش غیردولتی نزد بانک ها و موسسات اعتباری غیربانکی

٣- سپرده های غیردیداری بخش غیردولتی نزد بانک ها و موسسات اعتباری غیربانکی

سپرده های قر ضالحسنه پس انداز o

سپرده های سرمایه گذاری مدت دار o

سپرده های سرمایه گذاری کوتاه مدت و کوتاه مدت ویژه

سپرده های سرمایه گذاری بلندمدت یک تا پنج ساله

سپرده های متفرقه o

پیش دریافت اعتبارات اسنادی

سپرده های نقدی ضمانت نامه ها

وجوه اداره شده مصرف نشده و ...

به طور دقیق اجزای پول در مفهوم وسیع شامل موارد زیر است:

١- اسکناس و مسکوک خارج از شرکت های سپرده پذیر ١٣

١٣ - معادل "شرکت های سپرده پذیر" در ایران، "سیستم بانکی" است که شامل "بانک مرکزی"، "بانک ها و موسسات اعتباری غیربانکی" تحت

نظارت بانک مرکزی" می باشد.

١١

٢- سپرده های قابل انتقال اشخاص(به جز دولت، بانک مرکزی، بانک ها و موسسات اعتباری غیربانکی و

اشخاص غیرمقیم) نزد شرکت های سپرده پذیر

سپرده های جاری o

چک های بانکی(اگر به عنوان وسیله مبادله مورد استفاده واقع شود) o

چک های مسافرتی(اگر به عنوان وسیله مبادله مورد استفاده واقع شود) o

حساب های پس انداز با قابلیت انتقال خودکار ١٤ o

پول الکترونیک منتشر شده توسط واحدهایی به غیر از بانک ها و موسسات اعتباری o

غیربانکی

٣- سایر سپرده ها(به غیر از دولت، بانک مرکزی، بانک ها و موسسات اعتباری غیربانکی و اشخاص

غیرمقیم) نزد شرکت هاس سپرده پذیر

سپرده های دیداری غیر قابل انتقال به شخص ثالث ١٥ o

سپرده های پس انداز غیرقابل انتقال o

سپرده های سرمایه گذاری مدت دار o

سهام صندوق های سرمایه گذاری مشترک ١٦ o

٤- اوراق بهادار به غیر از سهام ١٧ منتشره شرکت های سپرده پذیر نزد اشخاص (به غیر از دولت، بانک

مرکزی، بانک ها و موسسات اعتباری غیربانکی و اشخاص غیرمقیم)

اوراق مشارکت o

گواهی سپرده o

اوراق تجاری o

سایر o

١٤ Automatic Transfer

١٥ Sight Deposits

١٦Mutual Funds

١٧ Securities other than share

١٢

١١ - وجوه اشتراک و افتراق پول و کالا

پول از آنجایی که وسیله ای برای مبادله کالا و خدمات محسوب می گردد از این منظر تفاوت اساسی

با کالا دارد. در واقع ، بنابر تعبیری ، چنانچه فعالیت های اقتصادی به دانه های تسبیح تشبیه شود ، پول به

مثابه نخی است که دانه های تسبیح را به یکدیگر متصل می نماید. بدین ترتیب، وجه اشتراک تمامی

فعالیت های اقتصادی و کانال ارتباطی آن را پول تشکیل می دهد. لیکن همانند نخ تسبیح ، خود نیز می تواند

نقش کالا ایفا نماید. به طوری که برخی از اقتصاد دانان برای پول نیز تعریفی همانند کالا به کار برده اند.

ایشان معتقد هستند از آنجایی که نگهداری پول به عنوان ذخیره ارزش و ثروت، ایجاد مطلوبیت کرده و بیشتر

آن به کمتر ارجحیت دارد ( واین تعریف برای کالا به کار می رود)، بنابراین پول نیز می تواند نقشی همانند

نقش کالا ایفا نماید.

   


نظرات()  

تبادل اطلاعات رشته اقتصاد بازرگانی

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic